Handhaving van de AI-wet vanaf 2 augustus 2026: wat verandert er?

De tijdlijn van de AI-verordening

De EU AI-verordening (2024/1689) trad op 1 augustus 2024 in werking en wordt gefaseerd van toepassing. De belangrijkste data voor de meeste organisaties:

• 1 augustus 2024 — de verordening treedt in werking; verplichtingen gaan gefaseerd in.
• 2 februari 2025 — de AI-geletterdheidsplicht (artikel 4) en het verbod op bepaalde AI-praktijken zijn van toepassing.
• 2 augustus 2025 — regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI) en de governance-structuur gelden.
• 2 augustus 2026 — het actieve toezicht en de sancties worden van kracht; de meeste overige verplichtingen gelden.
• 2 augustus 2027 — uiterste datum voor bepaalde hoog-risico-AI in gereguleerde producten.

Wat verandert er precies op 2 augustus 2026?

De verplichtingen zelf zijn niet nieuw: artikel 4 geldt al sinds februari 2025. Wat verandert, is dat toezichthouders vanaf 2 augustus 2026 actief kunnen controleren en sanctioneren. Lidstaten moeten dan hun nationale toezichtstructuur en boetebevoegdheden operationeel hebben.

Voor organisaties betekent dit een omslag van "de wet geldt, maar niemand klopt aan" naar een situatie waarin de toezichthouder, maar ook klanten, auditors en verzekeraars, om bewijs kunnen vragen. Wie pas na een controleverzoek begint met trainen, is te laat: aantoonbaarheid bouw je vooraf op.

Wie houdt toezicht in Nederland?

In Nederland coördineert de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) het toezicht op de AI-verordening, via haar Directie Coördinatie Algoritmes. Daarnaast spelen sectorale toezichthouders een rol in hun eigen domein, zoals De Nederlandsche Bank en de AFM voor de financiële sector en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd voor de zorg.

De AP publiceerde al meerdere keren over de AI-geletterdheidsplicht en verwacht van organisaties een planmatige aanpak: weten welke AI je gebruikt, een beleid hebben en medewerkers aantoonbaar trainen.

Wat kan een toezichthouder van je vragen?

Bij een controle of na een incident kan de toezichthouder vragen om te laten zien hoe je organisatie aan artikel 4 voldoet. Denk aan:

• Een overzicht van de AI-systemen en -tools die je organisatie gebruikt.
• Je AI-gebruiksbeleid met werkafspraken voor medewerkers.
• Bewijs dat medewerkers zijn getraind: deelnameregistratie, examenresultaten of certificaten.
• Hoe je nieuwe medewerkers en nieuwe tools opvangt (borging).

Zo bereid je je voor (vóór augustus 2026)

De voorbereiding hoeft geen maanden te duren. Met deze vijf stappen sta je er goed voor:

• Inventariseer je AI-gebruik — inclusief AI in bestaande software.
• Stel een AI-gebruiksbeleid vast (gratis templates per branche beschikbaar).
• Train alle medewerkers die met AI werken; kies een training met examen.
• Bewaar certificaten met verificatiecode centraal in je dossier.
• Plan een jaarlijks herijkmoment voor nieuwe medewerkers en tools.

Regel het voor je hele team via een teamlicentie →