AI-geletterdheid verplicht? Dit zegt artikel 4 van de AI-wet

Wat zegt artikel 4 precies?

Artikel 4 van de EU AI-verordening verplicht aanbieders én gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen die zorgen voor een "toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij hun personeel en bij anderen die namens hen met AI werken. Daarbij moet je rekening houden met de technische kennis, ervaring en opleiding van de medewerkers en met de context waarin de AI wordt gebruikt.

In gewone taal: iedereen in je organisatie die met AI werkt, moet snappen wat het systeem doet, waar het de mist in kan gaan en hoe je er verantwoord mee omgaat. De wet schrijft geen vast aantal lesuren of een specifiek diploma voor — het niveau moet passen bij de rol. Een receptionist die af en toe een tekst laat herschrijven heeft minder nodig dan een controller die AI-output in rapportages verwerkt.

Voor wie geldt de AI-geletterdheidsplicht?

De plicht geldt voor elke organisatie die AI gebruikt of laat gebruiken, ongeacht omvang of sector. Dus niet alleen voor techbedrijven: ook een accountantskantoor dat met scan-en-herken werkt, een zorginstelling met een AI-roostertool of een mkb-bedrijf waar medewerkers ChatGPT gebruiken valt eronder.

Belangrijk is het begrip "gebruiksverantwoordelijke" (deployer): zodra jouw organisatie een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid inzet, ben je gebruiksverantwoordelijke en geldt artikel 4. Dat geldt ook als de AI verstopt zit in software die je al jaren gebruikt, zoals boekhoudpakketten, CRM-systemen of e-mailfilters.

• Werkgevers met personeel dat AI-tools gebruikt (ook "gratis" tools zoals ChatGPT of Copilot).
• Organisaties met AI in hun bestaande software (scan-en-herken, voorspellingen, chatbots).
• Zzp'ers die AI inzetten voor klantwerk — de plicht geldt naar rato van je situatie.
• Aanbieders die zelf AI-systemen ontwikkelen of doorleveren.

De deadlines: sinds wanneer en wanneer wordt er gehandhaafd?

De AI-verordening trad in werking op 1 augustus 2024. Artikel 4 is van toepassing sinds 2 februari 2025 — vanaf die datum moet je organisatie dus aan de geletterdheidsplicht voldoen. Het actieve toezicht en de sancties starten vanaf 2 augustus 2026. In Nederland coördineert de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) het toezicht op AI.

Dat handhavingsmoment is geen startsein om pas dán te beginnen: de plicht geldt al. Wie nu nog niets geregeld heeft, doet er verstandig aan dit vóór augustus 2026 aantoonbaar op orde te brengen.

Wat betekent "toereikend niveau" in de praktijk?

De Europese Commissie en de AP leggen de lat niet op academisch niveau, maar op praktische geletterdheid: medewerkers moeten AI geïnformeerd kunnen inzetten en de kansen en risico's kunnen herkennen. Denk aan weten dat een taalmodel kan hallucineren, dat je geen persoonsgegevens in een openbare tool plakt en dat een mens de uitkomst controleert voordat die naar een klant gaat.

Het niveau is contextafhankelijk: hoe groter de impact van de AI-toepassing, hoe meer kennis er nodig is. Voor de meeste kantoor- en mkb-situaties volstaat een gedegen basistraining plus duidelijke werkafspraken in een AI-gebruiksbeleid.

Bekijk de gratis AI-gebruiksbeleid-templates per branche →

Zo voldoe je aantoonbaar: stappenplan

Artikel 4 vraagt niet alleen dát je medewerkers AI-geletterd zijn, maar ook dat je dit kunt laten zien als een toezichthouder, klant of auditor ernaar vraagt. Een praktisch stappenplan:

• Inventariseer welke AI je organisatie gebruikt — ook AI die in bestaande software zit.
• Leg werkafspraken vast in een AI-gebruiksbeleid: wat mag wel, wat mag niet.
• Laat alle medewerkers die met AI werken een training volgen die past bij hun rol.
• Sluit af met een examen en bewaar de certificaten met verificatiecode in je dossier.
• Herhaal of actualiseer bij nieuwe tools, nieuwe medewerkers en gewijzigde regels.

Lees hoe je AI-geletterdheid concreet aantoont →

Wat als je niet voldoet?

Niet-naleving van de AI-verordening kan leiden tot boetes tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet (het hoogste van de twee). Voor verboden AI-praktijken geldt zelfs een maximum van €35 miljoen of 7%. Daarnaast spelen reputatieschade en aansprakelijkheid: wie een fout van een AI-systeem niet opmerkt omdat medewerkers de risico's niet kennen, staat bij een claim of tuchtzaak zwakker.

De training hoeft geen dagen te kosten: een complete AI-geletterdheidstraining duurt circa 2,5 tot 3 uur, is Nederlandstalig en vereist geen voorkennis. De lessen zijn gratis; alleen het examen met persoonlijk certificaat kost €49 (of €39 per medewerker via een teamlicentie).

Start gratis met de training →